T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi

Alay Köşkü

Alay Köşkü

   
Fatih Sultan Mehmed'in Topkapı Sarayı'nı şehirden ayırmak için yaptırdığı Sur-ı Sultani duvarının burcu üzerinde bulunan Alay Köşkü, 19.yy.'ın başlarında Batı Avrupa mimari biçimiyle yapılmıştır.

Taş konsollar üzerinde çokgen planlı ve yedi cepheli, etrafı pencereli olan Köşk,büyük ve tek bir salondan ibarettir.Arka ve yan taraflarına değişik büyüklükte hizmet odaları eklenmiştir.Saray bahçesinde geniş bir yükselti ile büyük sofaya ulaşılan köşkün üzeri geniş saçaklı,soğan külah ile örtülüdür.İç kısmında bu külah bir kubbe olarak görülmektedir.Köşkün cephesi mermer levhalarla kaplanmış olup,yedi penceresi ile bunların üzerinde siyah beyaz taşlardan yayvan kemerler bulunmaktadır.

Topkapı Sarayı'nın pencereleri İstanbul sokaklarına bakan tek yapısı olan Alay Köşkü, Padişahların geçit yapan alayları izlemeleri amacı ile kullanılmıştır.

Osmanlı döneminde ordu sefere çıktığı zaman,Alay Köşkü'nün pencere önünde Padişaha alay geçidi düzenlenirdi.Ancak zamanla şenliklerin içeriği değişmiş ve Alay Köşkü doğum ve evlilik törenlerinin yapıldığı ve esnafların padişahlara hediyeler sunduğu mekan olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Alay Köşkü 1855 yılında Telgrafhane Nazırlığına makam binası olarak tahsis edilmiştir.Daha sonra köşk uzun yıllar boş kalmıştır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında, Güzel Sanatlar Birliği'ne tahsis edilen Köşk, bir süre Eminönü Halkevi'nin oyun salonu olarak kullanılmış,1938 yılında Topkapı Sarayı'na bağlanmıştır.

1926 yılında Güzel Sanatlar Birliği'ne 1930'lu yılların ikinci yarısında edebiyat etkinliklerinin gerçekleştirildiği Alay Köşkü, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından onarımı yaptırılarak, Türk Edebiyatının en önemli isimlerinden Ahmet Hamdi Tanpınar'ın adını taşıyan Edebiyat Müze Kütüphanesi olarak düzenlenmiştir.

Alay Köşk, 1926 yılında uygun bir mekan aramakta olan Güzel Sanatlar Birliği'ne Mustafa Kemal'in emriyle tahsis edilmiştir. Birliğin 1928 yılında kurulan Edebiyat Şubesi'nin ilk kongresi burada yapılmıştır ve o tarihte hayatta olan yazar ve şairlerin çoğunu bir arada gösteren fotoğraf bu köşkün bahçesinde çekilmiştir.  

Güzel Sanatlar Birliği Edebiyat Şubesi’nin Alay Köşkü’nde 18 Temmuz 1928 tarihinde gerçekleştirdiği kongreden önce köşkün bahçesinde çektirdiği toplu fotoğraf.Bu fotoğraf 26 Temmuz 1928 tarihli Servet-i Fünun dergisinden alınmıştır.

1.Sıra (soldan sağa): Ziya Osman (Saba), Cevdet Kudret (Solok), Sabri Esat (Siyavuşgil), Kenan Hulusi (Koray), Yaşar Nabi (Nayır).


2.Sıra: Peyami Safa, Orhan Seyfi (Orhon), Mehmed Rauf, Celal Esat (Arseven), Şaziye Berin (Kurt), Hüseyin Siret (Özsever), Hüseyin Rahmi (Gürpınar), Halid Ziya (Uşakligil), Necip Âsım (Yazıksız), Suad Derviş (Baraner), Mahmud Sadık, Hüseyin Suad (Yalçın), İzzet Melih (Devrim).


3.Sıra:Bilinmiyor, Kâmuran Şerif (Saru), Faik Ali (Ozansoy), Salih Zeki (Aktay), Selami İzzet (Sedes), Yusuf Ziya (Ortaç), Hüseyin Rıfat (Işıl), Burhan Cahid (Morkaya), İbrahim Necmi (Dilmen), Edhem İzzet (Benice), Reşat Nuri (Darago), Halil Nihad (Boztepe).


4.Sıra:Necip Fazıl (Kısakürek), Ali Haydar Emir(Alpagot), Necmeddin Halil (Onan), Nizameddin Nazif (Tepedelenlioğlu), Ahmet Hidayet (Reel), Halid Fahri (Ozansoy), Florinalı Nazım (Özgünay), İbrahim Alaaddin (Gövsa), Vedad Nedim (Tör), Hıfzı Tevfik (Gönensay), F(ahri). Celaleddin (Göktulga), Vâlâ Nurettin (Va-Nu).


   


Güzel Sanatlar Birliği Edebiyat Şubesi’nin yeni üyeleri, Alay Köşkü’nde 19 Eylül 1929 tarihinde toplantı halinde.Bu fotoğraf 26 Eylül 1929 tarihli Resimli Uyanış dergisinden alınmıştır.

Soldan Sağa: Necip Âsım (Yazıksız), Ahmet Hamdi (Tanpınar), Bilinmiyor, Emine Semiye Hanım, Hüseyin Rıfat (Işıl), Refik Ahmet Sevengil, Hüseyin Rahmi (Gürpınar), İzzet Melih (Devrim).

Arkada ayakta duran gözlüklü şahıs, Halid Fahri (Ozansoy)’dir.

Ahmet Hamdi Tanpınar Şubenin aynı yerde, 19 Eylül 1929 tarihindeki toplantısında aza olarak seçilmiş. Ayrıca 1930’lu yıllar boyunca edebiyat toplantıları yapılmış ve bu toplantılar, sohbetler dönemin edebiyat gazete ve dergilerinde yer aldığını görüyoruz.